💡
तुम्हाला माहीत आहे का? 1 / 24 पश्चिम घाट × पश्चिम घाट / सह्याद्री भारताच्या पश्चिम किनाऱ्यालगतची 1,600 km लांब डोंगररांग: हिमालयापेक्षा जुनी, UNESCO जागतिक वारसा स्थळ आणि जागतिक जैवविविधता hotspot. शब्दकोशात अधिक → हिमालयापेक्षा जुने आहेत. UNESCO नुसार इथली जंगले भारतीय मान्सूनलाच आकार देतात.
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: UNESCO World Heritage Centre: Western Ghats
पश्चिम घाटातील सुमारे 65%ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “…cies found in the Western Ghats, 352 (54%) are endemic. Animal diversity is also exceptional, with amphibians (up to 179 species, 65% endemic), reptiles (157 species, 62% endemic), and fishes (219 species, 53% endemic).…” UNESCO World Heritage Centre: Western Ghats ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “…of the 4-5,000 plant species recorded in the Ghats is very high: of the nearly 650 tree species found in the Western Ghats, 352 (54% ) are endemic. Animal diversity is also exceptional, with amphibians (up to 179 species, 65% endemic), reptiles (157 species, 62%…” UNESCO World Heritage Centre: Western Ghats
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: UNESCO World Heritage Centre: Western Ghats
पश्चिम घाटात जागतिक स्तरावर संकटग्रस्त किमान 325ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “The forests of the site include some of the best representatives of non-equatorial tropical evergreen forests anywhere and are home to at least 325 globally threatened flora, fauna, bird, amphibian, reptile and fish species.” UNESCO World Heritage Centre: Western Ghats ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “…fauna, bird, amphibian, reptile and fish species. The globally threatened flora and fauna in the Western Ghats are represented by 229 plant species, 31 mammal species, 15 bird species, 43 amphibian species, 5 reptile species and 1 fish species. Of the total 325 g…” UNESCO World Heritage Centre: Western Ghats ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “…ian, reptile and fish species. The globally threatened flora and fauna in the Western Ghats are represented by 229 plant species, 31 mammal species, 15 bird species, 43 amphibian species, 5 reptile species and 1 fish species. Of the total 325 globally threatened…” UNESCO World Heritage Centre: Western Ghats ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “…sh species. The globally threatened flora and fauna in the Western Ghats are represented by 229 plant species, 31 mammal species, 15 bird species, 43 amphibian species, 5 reptile species and 1 fish species. Of the total 325 globally threatened species in the Wes…” UNESCO World Heritage Centre: Western Ghats ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “…lobally threatened flora and fauna in the Western Ghats are represented by 229 plant species, 31 mammal species, 15 bird species, 43 amphibian species, 5 reptile species and 1 fish species. Of the total 325 globally threatened species in the Western Ghats, 129 a…” UNESCO World Heritage Centre: Western Ghats
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: UNESCO World Heritage Centre: Western Ghats
पश्चिम घाट पर्यावरण-संवेदनशील क्षेत्राचा (ESA × पश्चिम घाट पर्यावरण-संवेदनशील क्षेत्र (ESA) 2014 पासून संरक्षणासाठी प्रस्तावित पश्चिम घाटातील सुमारे 56,825 sq km क्षेत्र; अजूनही फक्त मसुदा, सहा वेळा पुन्हा प्रसिद्ध केलेला. शब्दकोशात अधिक → ) मसुदा 2014 पासून सहा वेळा प्रसिद्ध झाला, पण तो कधीच अंतिम झाला नाही. त्यातील महाराष्ट्राचा वाटा 17,340ⓘ × वृत्तांत मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “Overall, the notification proposes to declare 56,825.7 sq km as ecologically sensitive, including 449 sq km in Gujarat, 17,340 sq km in Maharashtra, 1,461 sq km in Goa, 20,668 sq km in Karnataka, 6,914 sq km in Tamil Nadu, and 9,993.7 sq km in Kerala.” Onmanorama: sixth draft ESA notification (3 Aug 2024)
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
वृत्तांत स्रोत: Onmanorama: sixth draft ESA notification (3 Aug 2024)
गाडगीळ × गाडगीळ आणि कस्तुरीरंगन अहवाल पश्चिम घाटाच्या संरक्षणावरील तज्ज्ञांचे दोन अहवाल: गाडगीळ (2011) यांनी 64% क्षेत्र संवेदनशील सुचवले, कस्तुरीरंगन (2013) यांनी ते 37% वर आणले. शब्दकोशात अधिक → समितीला (2011) पश्चिम घाटाचे 64%ⓘ × वृत्तांत मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “Designate the entire region as an Ecologically Sensitive Area (ESA) and classify 64% of the Western Ghats into Ecologically Sensitive Zones called ESZ 1, ESZ 2 and ESZ 3.” Vajiram & Ravi: Gadgil and Kasturirangan reports ⓘ × वृत्तांत मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “It notified only 37% (against 64% by Gadgil commission) of the area as ecologically sensitive.” Vajiram & Ravi: Gadgil and Kasturirangan reports
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
वृत्तांत स्रोत: Vajiram & Ravi: Gadgil and Kasturirangan reports
पंप स्टोरेज प्रकल्प × पंप स्टोरेज प्रकल्प (PSP) वेगवेगळ्या उंचीवरचे दोन जलाशय: वीज स्वस्त असते तेव्हा पाणी पंपाने वर चढवले जाते, आणि विजेची गरज असते तेव्हा टर्बाइन्समधून खाली सोडले जाते. शब्दकोशात अधिक → परत देतो त्यापेक्षा जास्त वीज वापरतो. 77.5%ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज या साइटवर काढलेले मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “In its order dated April 30, the commission adopted a tariff discovered through competitive bidding, fixing an annual fixed charge of Rs 123 lakh per MW with a declared cycle loss of 22.5%, resulting in a total annual storage cost of Rs 150.675 lakh per MW.” 100% − 22.5% cycle loss = 77.5% round-trip efficiency. DT Next: TNERC approves tariff for 500 MW pumped storage round-trip efficiency × Round-trip efficiency (फेरी-कार्यक्षमता) पंपिंगसाठी वापरलेल्या विजेपैकी किती वीज परत मिळते त्याचे प्रमाण. PSP साठी साधारणपणे 70–80%. शब्दकोशात अधिक → असताना पंपिंगसाठी वापरलेल्या प्रत्येक 100 युनिटपैकी 22.5ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “In its order dated April 30, the commission adopted a tariff discovered through competitive bidding, fixing an annual fixed charge of Rs 123 lakh per MW with a declared cycle loss of 22.5 %, resulting in a total annual storage cost of Rs 150.675 lakh per MW.” TNERC PSP tariff order 2026 (22.5% cycle loss)
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: TNERC PSP tariff order 2026 (22.5% cycle loss) · NREL ATB 2023: round-trip efficiency 70–87%
कर्जतला मंजुरी देणाऱ्या वन समितीने 233 haⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “…te Change to review the project’s environmental implications. The organisation has raised concerns over the proposed diversion of 233 hectares of forest land, warning of potential impacts on the Saidongar area’s natural resources, wildlife and local communities.…” FPJ (citing TOI): felling permission of 14 Oct 2026 · 25 ऑक्टोबर, 2026 ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “Also, the proposal involves felling of 48557 number of trees.” FAC minutes, 2 Dec 2025 (Saidongar-1 Stage-I) , पान177 · 2 डिसेंबर, 2025 EIA × पर्यावरणीय परिणाम मूल्यांकन (EIA) EC मिळण्यापूर्वी, प्रकल्पाचे जमीन, पाणी, वन्यजीव आणि लोकांवर होणारे परिणाम यांचा विकासकाने करवून घ्यायचा अभ्यास. शब्दकोशात अधिक → मसुद्यात 'सुमारे 48,000ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “clearing of 48,000 nos. of trees. (Trees proposed for plantation on Muck disposal area also” Saidongar-1 draft EIA executive summary (MPCB) , पान21 · ऑगस्ट 2025 ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “…Pawar Oppose Cutting Of 32,490 Trees For Karjat Power Project A forest order dated October 14, 2026, reportedly permits felling 32,490 trees in Karjat forests for Torrent Power’s proposed 3,000 MW Saidongar-I project. Commenting on the opposition criticism, state…” FPJ (citing TOI): felling permission of 14 Oct 2026 · 25 ऑक्टोबर, 2026
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: FAC minutes, 2 Dec 2025 (Saidongar-1 Stage-I) · FPJ (citing TOI): felling permission of 14 Oct 2026 · Saidongar-1 draft EIA executive summary (MPCB)
कर्जतच्या 233 haⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “diversion of 233 ha . forest land (197.0272 Ha Reserved Forest, 26.066 Ha Private” FAC minutes, 2 Dec 2025 (Saidongar-1 Stage-I), item xxiii , पान176 · 2 डिसेंबर, 2025 ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “i.e. 197.7653 ha out of 233 ha, falls within the boundary of the proposed” FAC minutes, 2 Dec 2025 (Saidongar-1 Stage-I), item xxiii , पान179 · 2 डिसेंबर, 2025
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: FAC minutes, 2 Dec 2025 (Saidongar-1 Stage-I), item xxiii
शिरवटाच्या जंगलाची वृक्षछत्र घनता × वृक्षछत्र घनता / अतिघनदाट जंगल झाडांच्या छत्राने जमिनीचा किती भाग झाकलेला आहे ते. भारताच्या वन सर्वेक्षणात 70% किंवा अधिक म्हणजे 'अतिघनदाट जंगल' (very dense forest). शब्दकोशात अधिक → 0.7ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “0.7 (Very Dense Forest) of Eco Class I and 64729 number of trees are” FAC (Advisory Committee) minutes, 8 May 2026, MoM ID FC/MOM/AC/969417/2026 , पान92 · 8 मे, 2026 ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “0.7 (Very Dense Forest) of Eco Class I and 64729 number of trees are” FAC (Advisory Committee) minutes, 8 May 2026, MoM ID FC/MOM/AC/969417/2026 , पान92 · 8 मे, 2026 FAC × वन सल्लागार समिती (FAC) प्रकल्पासाठी वनजमीन वळवावी की नाही याची शिफारस करणारी केंद्रीय समिती. शब्दकोशात अधिक → ने Stage-I × वन मंजुरी, FC (Stage-I / Stage-II) प्रकल्पासाठी वनजमीन वापरण्याची केंद्राची परवानगी. Stage-I म्हणजे अटींसह तत्त्वतः मान्यता; Stage-II म्हणजे अंतिम मान्यता. शब्दकोशात अधिक → मान्यतेची शिफारस केली.
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: FAC (Advisory Committee) minutes, 8 May 2026, MoM ID FC/MOM/AC/969417/2026
महाराष्ट्रात प्रस्तावित सर्वात मोठ्या PSP ला, भोर आणि महाड येथील JSW च्या 5,400 MWⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “(i) Project Name : 5400 MW Pumped Storage Project at Taluka: Bhor & Mahad, Dis” EAC 63rd meeting minutes, 25 Sep 2026 (item 63.3) , पान2 · 25 सप्टेंबर, 2026 ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “Project, involving a total area of 645.62 ha , located in Taluka Bhor and Mahad, Districts Pune and Raigad,” EAC 63rd meeting minutes, 25 Sep 2026 (item 63.3) , पान98 · 25 सप्टेंबर, 2026 ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “Clearance (FC) for the 241.22 ha of forest land involved in the project within the” EAC 63rd meeting minutes, 25 Sep 2026 (item 63.3) , पान233 · 25 सप्टेंबर, 2026
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: EAC 63rd meeting minutes, 25 Sep 2026 (item 63.3)
वन अधिकाऱ्यांनी MEIL च्या घोसला जागेची पाहणी केली तेव्हा तिची वनजमीन दुपटीहून अधिक झाली, 29.5 haⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “ha is non-forest land and 317.68 ha is non-forest to: 29.5 ha is forest land. land and 65.35 ha is” EAC 57th meeting minutes, 29 Jun 2026 (item 57.7) , पान526 · 29 जून, 2026 ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “317.68 ha is non-forest land and 65.35 ha is forest land. Diversion of forest land for” EAC 57th meeting minutes, 29 Jun 2026 (item 57.7) , पान516 · 29 जून, 2026 ToR × अभ्यासाच्या अटी, Terms of Reference (ToR) EIA मध्ये कोणकोणते अभ्यास करायचे त्याची तज्ज्ञ समितीने ठरवलेली यादी. ToR मिळणे ही मंजुरीची पहिली पायरी आहे, बांधकामाची परवानगी नव्हे. शब्दकोशात अधिक → टप्प्यावरचे कागदावरचे आकडे अनेकदा खूप कमी असतात.
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: EAC 57th meeting minutes, 29 Jun 2026 (item 57.7)
EAC × तज्ज्ञ मूल्यांकन समिती (EAC) PSP सह नदी-खोरे आणि जलविद्युत प्रकल्पांसाठी ToR आणि EC ची शिफारस करणारी तज्ज्ञांची केंद्रीय समिती. शब्दकोशात अधिक → ने आंब्याच्या जागेची पाहणी जूनमध्ये, पावसाआधी केली; तिला निवडुंग आणि कोरडे ओढे दिसले, आणि जलाशयांमुळे 'ओलावा वाढेल' असा निष्कर्ष तिने काढला.
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: EAC 58th meeting minutes, 15 Jul 2026 (item 58.6)
Adani चा 2,700 MWⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “Pumped Storage Project (2700 MW) in an area of 361.82ha at Village Marathwadi, Tehsil Patan,” EAC 58th meeting minutes, 15 Jul 2026 (item 58.1) , पान75 · 15 जुलै, 2026 ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “the Sahyadri Tiger Reserve, located at an approximate distance of 0.15 km from the” 0.15 km = 150 m. EAC 58th meeting minutes, 15 Jul 2026 (item 58.1) , पान5 · 15 जुलै, 2026
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: EAC 58th meeting minutes, 15 Jul 2026 (item 58.1)
Rithwik च्या 1,200 MWⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “(1200 MW) in an area of 390.95 Ha located at Village Dhamapura, Kanu BK, Tehsil Chandgad, District Kolhapur” EAC 44th meeting minutes, 27 Mar 2023 (item 44.12) , पान57 · 27 मार्च, 2023 MoU × सामंजस्य करार (MoU) एखाद्या जागेवर प्रकल्पाचा अभ्यास करून तो उभारण्यासाठी राज्य सरकार आणि विकासक यांच्यातील बंधनकारक नसलेला करार, पाणी वाटपासह. शब्दकोशात अधिक → करण्याच्या दोन वर्षांहून अधिक आधी.
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: EAC 44th meeting minutes, 27 Mar 2023 (item 44.12)
नंदुरबारमधील MEIL च्या कामोद प्रकल्पाची तीन-चतुर्थांश जमीन जंगल आहे: 395ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “Pumped Storage Hydro Electric Project (2000 MW) in an area of 395.23 Ha at Village Chaupale, Kamod,” EAC 26th meeting minutes, 12 Mar 2025 (item 26.1) , पान2 · 12 मार्च, 2025 ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “estimated at 395.23 Ha, out of which 302.29 Ha is forest and about 92.94 Ha is non-forest land.” EAC 26th meeting minutes, 12 Mar 2025 (item 26.1) , पान89 · 12 मार्च, 2025
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: EAC 26th meeting minutes, 12 Mar 2025 (item 26.1)
महाराष्ट्राने 78,215 MWⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “…eting, Maharashtra has signed 55 MoUs with various companies to develop pumped storage projects with a total proposed capacity of 78,215 MW . The projects are expected to attract an investment of around ₹4,16,701 crore and generate nearly 1,27,990 employment opportun…” Electrical Mirror: CM review of 55 PSP MoUs ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “Maharashtra Pumped Storage Power Projects: 55 MoUs Fast-Tracked” Electrical Mirror: ensure fast implementation of 55 MoUs , पान55 · 13 एप्रिल, 2026 ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज या साइटवर काढलेले Bhira 150 MW + Ghatghar 250 MW. Wikipedia: Bhira Hydroelectric Project (150 MW pumped storage unit) ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “…Specifications [ edit ] The plant's maximum output capacity is nominally 300 MW , generated by six 25 MW Pelton turbines and a 150 MW pumped storage generator added in 1997. In 2014 two 10 kW microturbine units were added to generate further power from the t…” Wikipedia: Bhira Hydroelectric Project (150 MW pumped storage unit) ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “dated 10.06.1985 to the existing project Ghatghar 2x125MW PSP. The committee” 2 × 125 MW = 250 MW. EAC 52nd meeting minutes, 13 Apr 2026 , पान4 · 13 एप्रिल, 2026
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: Wikipedia: Bhira Hydroelectric Project (150 MW pumped storage unit) · EAC 52nd meeting minutes, 13 Apr 2026: existing Ghatghar 2x125 MW PSP · CEA: PSP development in country (Jun 2024) · Electrical Mirror: CM review of 55 PSP MoUs
ओसाड दिसणारे जांभ्या दगडाचे सडे × जांभ्या दगडाचे पठार (सडा) सपाट, खडकाळ डोंगरमाथे: उन्हाळ्यात ओसाड दिसतात, पण पावसाळ्यात दुर्मीळ, बहुतेक फक्त इथेच आढळणाऱ्या फुलांनी बहरतात. शब्दकोशात अधिक → पावसाळ्यात फुलतात. कास पठारावर, या प्रदेशातील महत्त्वाच्या वनस्पतीप्रजातींपैकी सुमारे 80%ⓘ × अधिकृत दस्तऐवज मूळ इंग्रजी दस्तऐवजातील उतारा “Almost two thirds of over 100 phytogeographically significant species occur on the plateau top; these represent 26 plant families and 43 genera. About 80% of the species are restricted to the upper plateau and its escarpments.” Watve (2013), Kas plateau endemic plant diversity
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
अधिकृत दस्तऐवज स्रोत: Watve (2013), Kas plateau endemic plant diversity
वनजमीन वळवण्यासाठी ग्रामसभेची संमती वन हक्क × वन हक्क कायदा (FRA) आदिवासी आणि वनवासी समुदाय वापरत असलेल्या जमिनी आणि जंगलांवरील त्यांचे हक्क मान्य करणारा 2006 चा कायदा. शब्दकोशात अधिक → कायद्यात स्पष्टपणे लिहिलेली नाही; पर्यावरण मंत्रालयाच्या 2009 च्या परिपत्रकाने ती अट बनवली. ती पाळली जाते का, हा वेगळा प्रश्न आहे.
💬 WhatsApp ↗ शेअर करा
वृत्तांत स्रोत: forestrightsact.com: FRA and forest diversion timeline
← आणखी एक तथ्य →
